Tərifi və rast gəlinmə tezliyi
Xarici qulaq keçəcəyi qulaq seyvanı ilə qulaq pərdəsi arasındakı keçid nahiyəsidir. Bu nahiyənin iltihabına xarici otit deyilir və xalq arasında çox vaxt «üzgüçü qulağı» kimi tanınır, çünki üzmə və ya su ilə tez-tez təmas xəstəliyin inkişafını asanlaşdıran ən vacib amillərdən biridir. Xarici qulaq keçəcəyinin infeksiyaları xüsusilə isti və rütubətli aylarda qulaq-burun-boğaz poliklinikalarına müraciət səbəbləri arasında ön sıralarda yer alır. Bu infeksiyanın xüsusi yarımnövü olan otomikoz isə xarici qulaq keçəcəyinin göbələklərlə (adətən Aspergillus və ya Candida növləri) infeksiyasıdır və bakterial infeksiyalara nisbətən daha inadkar gediş göstərə bilər.
Xarici otit kəskin (qəfil başlayan və qısamüddətli) və xroniki (uzun müddətdir davam edən və ya tez-tez təkrarlanan) olmaqla iki formada təsnif edilə bilər. Kəskin bakterial xarici otit ən çox rast gəlinən formadır və adətən Pseudomonas aeruginosa və Staphylococcus aureus kimi bakteriyalarla əlaqəlidir. Xroniki xarici otit isə həftələrlə-aylarla davam edən, təkrarlanan qaşınma və yüngül axıntı ilə müşayiət olunan, əsasən allergiya və ya ekzema zəminində inkişaf edən vəziyyətdir. Otomikoz rütubətli və isti iqlimlərdə, uzunmüddətli antibiotikli damcı istifadəsindən sonra və ya immuniteti zəifləmiş şəxslərdə daha tez-tez rast gəlinir.
Əlamətləri
Xarici qulaq keçəcəyinin infeksiyasının səciyyəvi əlamətləri sırasına qulaq ağrısı, qulaqda dolğunluq hissi, qaşınma və axıntı daxildir. Fərqləndirici əlamət qulaq seyvanına və ya traqusa (qulağın önündəki çıxıntı) toxunduqda və ya onu çəkdikdə ağrının nəzərəçarpacaq dərəcədə artmasıdır; bu xüsusiyyət orta qulaq iltihabından fərqli olaraq xarici qulaq keçəcəyinin infeksiyasını düşündürür. İrəliləmiş hallarda qulaq keçəcəyi şişərək tamamilə bağlana və eşitmənin zəifləməsinə səbəb ola bilər. Otomikozda isə ən nəzərəçarpan əlamət inadkar və şiddətli qaşınmadır; axıntı ağ-boz və ya qara ləkəli görünüş ala bilər və bu görünüş göbələk sporlarının varlığını əks etdirir. Otomikozda ağrı bakterial infeksiyaya nisbətən adətən daha yüngül olur, lakin qaşınma daha qabarıqdır.
Şiddətli hallarda qulaq seyvanı ətrafında qızartı və şişkinlik, çənə hərəkətləri ilə artan ağrı və qulağın önündəki və arxasındakı limfa düyünlərinin böyüməsi müşahidə oluna bilər. İnfeksiya irəlilədikdə qulaq keçəcəyi tamamilə bağlana bilər; bu halda həm ağrı, həm də eşitmə itkisi qabarıq olur. Nadir hallarda, xüsusilə şəkərli diabeti olan və ya immuniteti zəifləmiş pasientlərdə infeksiya ətraf sümük və yumşaq toxumalara yayılaraq şiddətli baş ağrısı, üz iflici kimi ciddi əlamətlərə səbəb ola bilər; bu vəziyyət təcili qiymətləndirmə tələb edir.
Səbəbləri və risk amilləri
Xarici qulaq keçəcəyinin infeksiyasının ən vacib risk amili qulaq keçəcəyi dərisinin bütövlüyünün pozulmasıdır. Qulaq kirinin pambıq çubuqla təmizlənməsi, qulağın barmaqla və ya başqa əşyalarla qurdalanması qulaq keçəcəyinin dərisində mikro cızıqlar yaradaraq bakteriya və göbələklərin məskunlaşmasına zəmin hazırlayır. Tez-tez üzmə, duşdan sonra qulaqda nəm qalması, uzun müddət qulaqlıq və ya eşitmə aparatı istifadəsi qulaq keçəcəyinin təbii turşu-qələvi balansını və qoruyucu qulaq kiri təbəqəsini pozaraq infeksiya riskini artırır. İsti və rütubətli iqlim şəraiti, şəkərli diabet kimi immunitetə təsir edən sistem xəstəlikləri və uzunmüddətli antibiotik və ya kortikosteroid istifadəsi xüsusilə otomikozun inkişafına zəmin yaradan əlavə amillərdir.
Qulaq qoruyucularının və ya qulaq bəzəklərinin istifadəsi, saç boyası və şampun kimi kimyəvi maddələrin qulaq keçəcəyinə təması allergik kontakt dermatit yolu ilə xarici qulaq keçəcəyinin infeksiyasına zəmin yarada bilər. Ekzema və ya psoriaz kimi dəri problemləri olan şəxslərdə qulaq keçəcəyinin dərisi də təsirlənə bildiyi üçün bu qrup pasientlərdə xarici otit daha tez-tez və daha inadkar gedişlə müşahidə oluna bilər. Hovuz suyundakı xlor qulaq keçəcəyinin dərisini qurudub qıcıqlandıraraq baryer funksiyasını zəiflədə bilər; buna görə də müntəzəm üzənlərə qoruyucu qulaq tıxacından istifadə tövsiyə olunur.
Diaqnoz prosesi
Diaqnoz pasientin anamnezi və otoskopik müayinə ilə qoyulur. Qulaq keçəcəyi qızarmış, şişmiş və həssas görünür; toxunduqda ağrı nəzərəçarpacaq dərəcədə artır. Axıntının rəngi, qatılığı və qoxusu diaqnoza kömək edir: sarı-yaşılımtıl axıntı bakterial infeksiyanı, ağ-boz və ya qara ləkəli axıntı isə göbələk infeksiyasını düşündürür. Qulaq keçəcəyinin mikroskop altında ətraflı müayinəsi həm diaqnoz qoymaq, həm də qulaq pərdəsinin vəziyyətini qiymətləndirmək baxımından vacibdir. Şübhəli və ya müalicəyə davamlı hallarda axıntıdan kultura götürülərək törədici mikroorqanizm müəyyən edilə bilər. Təkrarlanan və ya şiddətli hallarda əsasda duran şəkərli diabet kimi sistem vəziyyətlərinin araşdırılması lazım ola bilər.
Differensial diaqnozda qulaq pərdəsinin bütövlüyünün qiymətləndirilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır, çünki qulaq pərdəsində deşik varsa, bəzi damcı formalarının istifadəsi orta qulağa keçmə riski səbəbindən məhdudlaşdırıla bilər. Xroniki və ya müalicəyə davamlı xarici otitdə əsasda duran allergik kontakt dermatit, ekzema və ya nadir hallarda qulaq keçəcəyinin şişləri kimi vəziyyətlərin istisna edilməsi lazım ola bilər. Şəkərli diabeti olan pasientlərdə şiddətli ağrı, baş ağrısı və qulaq keçəcəyində qranulyasiya toxumasının (həddindən artıq böyümüş toxuma) görünməsi sümük toxumasına yayılan ağır infeksiyanın (malign xarici otit) xəbərçisi ola bildiyi üçün görüntüləmə ilə tamamlanmalıdır.
Müalicə üsulları
Konservativ müalicə
Müalicənin ilk və ən vacib mərhələsi qulaq keçəcəyinin mikroskop altında diqqətlə təmizlənməsidir; bu prosedur həm axıntı və qalıqların kənarlaşdırılmasını, həm də sonradan tətbiq ediləcək damcının qulaq keçəcəyinin hər nöqtəsinə çatmasını təmin edir. Təmizlikdən sonra bakterial infeksiyalarda antibiotikli, lazım gələrsə kortikosteroidli kombinə qulaq damcıları, otomikozda isə göbələk əleyhinə damcılar və ya məhlullar istifadə olunur. Müalicə müddətində qulağın quru saxlanması və su ilə təmasdan çəkinmək sağalma prosesinin ən kritik amillərindən biridir. Şiddətli ağrı zamanı ağrıkəsicilər əlavə edilə bilər; qulaq keçəcəyi tamamilə tutulacaq qədər şişibsə, damcının çatmasını təmin etmək məqsədilə müvəqqəti olaraq xüsusi qulaq tamponu (fitil) yerləşdirilə bilər.
Cərrahi müalicə
Xarici qulaq keçəcəyinin infeksiyası və otomikoz əksər hallarda cərrahiyyə tələb etməyən, dərman müalicəsi ilə sağalan vəziyyətlərdir. Lakin təkrarlanan infeksiyalar nəticəsində qulaq keçəcəyində daimi daralma (stenoz) inkişaf edən, xroniki və müalicəyə davamlı hallarda və ya nadir rast gəlinən, sümük toxumasına yayılan ağır infeksiyalarda (malign xarici otit) cərrahi debridman və ya qulaq keçəcəyini genişləndirmə əməliyyatı lazım ola bilər. Belə irəliləmiş hallar xüsusilə şəkərli diabeti olan və immuniteti zəifləmiş pasientlərdə rast gəlinə bildiyi üçün bu qrup pasientlərdə yaxından izləmə vacibdir.
Sağalma və izləmə
Uyğun müalicə ilə xarici qulaq keçəcəyinin infeksiyası adətən 7–10 gün ərzində nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşır; otomikoz isə inadkar gediş göstərə bildiyi üçün müalicə müddəti bir qədər uzun ola bilər və qaşınmanın tamamilə keçməsi vaxt apara bilər. Müalicənin yarımçıq dayandırılması infeksiyanın təkrarlanmasına və ya xronikləşməsinə səbəb ola bilər. Sağalma dövründə qulağa su keçirməmək, üzməkdən çəkinmək və duş zamanı qulağı qorumaq tövsiyə olunur. Təkrarlanan infeksiyası olan pasientlərdə pambıq çubuq istifadəsindən imtina etmək və qulaq təmizliyini həkim kabinetində etdirmək residivin qarşısını almağın ən effektiv yoludur. Müalicəyə baxmayaraq əlamətlər 2 həftə ərzində yaxşılaşmırsa, nəzarət müayinəsi və lazım gələrsə kultura müayinəsi tövsiyə olunur.
Damcı müalicəsinin düzgün tətbiqi sağalma sürətinə birbaşa təsir edir; damcının qulaq keçəcəyinə tam çata bilməsi üçün baş yana əyilərək damcı damızdırıldıqdan sonra bir neçə dəqiqə həmin vəziyyətdə qalmaq tövsiyə olunur. Müalicəyə baxmayaraq qaşınmanın uzun müddət davam etməsi əsasda duran allergik zəminin və ya ekzemaya bənzər dəri probleminin olduğuna işarə edə bilər və bu halda müalicə planı buna uyğun olaraq yenidən nəzərdən keçirilir. Şəkərli diabeti olan pasientlərdə və immuniteti zəif şəxslərdə sağalma prosesi daha yaxından izlənilməli, ağrının artması və ya baş ağrısı kimi yeni əlamətlərin yaranması halında dərhal müraciət edilməlidir.
Tez-tez verilən suallar
Qulağıma su keçdi, amma heç bir əlamət yoxdur, tədbir görməliyəmmi? Su keçdikdən sonra qulağın yumşaqca, kənardan qurulanması adətən kifayətdir; əlamət yoxdursa, əlavə müalicəyə ehtiyac olmaya bilər, lakin su ilə tez-tez təmasda olan şəxslərə qoruyucu tıxac istifadəsi tövsiyə olunur.
Üzməyə davam edə bilərəmmi? Müalicə müddətində qulaq quru qalmalı olduğundan üzməkdən və qulağa su keçirməkdən çəkinmək tövsiyə olunur.
Otomikoz niyə bu qədər inadkardır? Göbələk infeksiyaları sporların qulaq keçəcəyinin dərisinə yerləşməsi və nəmli mühitdə asanlıqla çoxalması səbəbindən bakterial infeksiyalara nisbətən daha uzun müalicə tələb edə bilər.
Qulaq ağrım qulağa toxunduqda artır, bu nə deməkdir? Traqusa və ya qulaq seyvanına toxunduqda artan ağrı xarici qulaq keçəcəyinin infeksiyasının səciyyəvi əlamətidir.
Pambıq çubuqla təmizlik etmək xəstəliyə səbəb olurmu? Bəli, pambıq çubuq qulaq keçəcəyinin dərisində mikro cızıqlar yaradaraq bakteriya və göbələklərin məskunlaşmasını asanlaşdıra bilər.
Qulağımı quru saxlamaq üçün nə edə bilərəm? Duş zamanı qulağa su keçməsinin qarşısını alan qoruyucudan istifadə etmək olar; üzdükdən sonra qulaq yumşaqca və kənardan qurulanmalı, pambıq çubuqdan istifadə edilməməlidir.
Qısa məlumata qayıtmaq üçün:
Qısa məqaləyə qayıtƏlaqəli məqalələr
Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır; diaqnoz və müalicə üçün həkiminizə müraciət edin.