Depressor septi nasi kası

Depressor septi nasi, üst dudağın ortasındaki kas halkasından (orbikülaris oris) ya da üst çene kemiğinin ön yüzünden başlayıp yukarı doğru uzanan ve burun deliklerini ayıran köprünün (kolumella) tabanına ve burun ucunu oluşturan kıkırdakların iç bacaklarına tutunan küçük bir kastır. Kasılınca burun ucunu aşağı ve geriye çeker, burun deliklerini hafifçe daraltır ve üst dudağı yukarı doğru kısaltır. Herkeste bu kas bulunur; ancak gücü, yapısı ve tutunma biçimi kişiden kişiye değişir.

Anatomik çalışmalar kasın farklı tiplerde olabileceğini göstermiştir: bazı kişilerde kas dudak kasıyla iç içe geçerek kolumellaya uzanır, bazılarında doğrudan üst çene kemiğinin yüzeyinden başlar, bazılarında ise çok zayıftır ya da neredeyse yoktur. Gülerken belirgin burun ucu düşmesi, kasın güçlü olduğu ve doğrudan burun ucu kıkırdaklarına tutunduğu kişilerde daha sık görülür.

Burun ucunu ne ayakta tutar?

Burun ucunun konumu, onu yukarıda tutan destek yapıları ile aşağı çeken kuvvetler arasındaki dengeye bağlıdır. Başlıca destekler, burun ucunu oluşturan alt yan kıkırdakların güçlü iç bacakları, bu kıkırdakların burun orta bölmesinin (septum) ön ucuyla bağlantısı ve burun ucu derisinin yapısıdır. Depressor septi nasi kası ise bu dengeyi aşağı doğru bozan dinamik bir kuvvettir. Destek güçlüyse kasın etkisi pek fark edilmez; destek zayıfsa küçük bir kas kasılması bile burun ucunu belirgin biçimde aşağı indirebilir. Bu yüzden tedavide yalnızca kası değil desteği de değerlendirmek gerekir.

Belirtiler

En tipik bulgu, dinlenirken normal konumda olan burun ucunun gülümserken aşağı inmesidir; burun profilden daha uzun ve düşük görünür. Üst dudak gülerken kısalır ve dişeti daha fazla görünebilir; bazı kişilerde üst dudağın ortasında, burun tabanının hemen altında yatay bir kırışıklık belirir. Burun ucu ile dudak arasındaki açı gülerken daralır. Kişiler bunu çoğunlukla fotoğraflarda ya da aynada gülümserken fark eder. Bu durum burun tıkanıklığı ya da başka bir sağlık sorunu yaratmaz; tamamen görünümle ilgilidir.

Muayene ve değerlendirme

Dinamik inceleme: Burun önden, yandan ve alttan hem dinlenirken hem geniş bir gülümseme sırasında incelenir; iki durum arasındaki fark fotoğraf ya da kısa videoyla belgelenir. Bu kayıtlar tedavi sonrası karşılaştırma için de kullanılır.

Parmak testi: Hasta gülümserken üst dudağın ortasına, burun tabanının hemen altına parmakla hafifçe bastırılır. Bastırıldığında burun ucu düşmüyorsa kasın etkisi baskındır ve kasa yönelik tedaviden yarar beklenir; bastırmaya rağmen düşme sürüyorsa burun ucu desteğinin zayıflığı ön plandadır.

Destek ve oranların değerlendirilmesi: Burun ucuna hafifçe bastırılarak kıkırdak desteğinin gücü değerlendirilir. Septumun ön ucunun yapısı, burun ucu ile dudak arasındaki açı, üst dudak uzunluğu, dişeti görünümü ve yüzün genel oranları not edilir. Rinoplasti planlanan hastalarda burun içi muayene ve nefes alma değerlendirmesi de aynı muayenede yapılır.

Tedavi seçenekleri

Botulinum toksini

Kasın içine, üst dudağın ortasından ya da kolumella tabanından yapılan küçük bir enjeksiyonla kasın çekme gücü azaltılır. Etkisi iki ile yedi gün içinde başlar, genellikle üç ile altı ay sürer ve zamanla kaybolur; kalıcı sonuç için düzenli tekrar gerekir. Ameliyat istemeyenler için bir seçenek olduğu gibi, cerrahi öncesinde kasın etkisiz hale getirilmesinin burun ucunu ne kadar değiştireceğini önceden görmeyi de sağlar. Olası yan etkiler geçici ve genellikle hafiftir: enjeksiyon yerinde hafif morarma, gülümsemede kısa süreli asimetri ya da üst dudakta geçici güçsüzlük hissi. Bu etkiler ilaç etkisini yitirdikçe düzelir.

Kas cerrahisi

Kasın burun ucuna olan etkisi, kasın bağlantısının kesilmesi ya da kasın yeniden konumlandırılarak iki yarısının birbirine dikilmesi (transpozisyon) ile ortadan kaldırılır. Kesme işleminde kasın çekme etkisi durdurulur; yeniden konumlandırmada ise kas dudak ortasında bir dolgunluk ve destek oluşturacak şekilde yerleştirilir, bu da üst dudağın gülerken kısalmasını azaltabilir. Bu müdahale rinoplasti ameliyatı sırasında yapılır.

Burun ucu desteğinin güçlendirilmesi

Hastaların çoğunda gülerken burun ucu düşmesi yalnızca kastan değil, burun ucu desteğinin de zayıf olmasından kaynaklanır; bu durumda yalnızca kasa yapılan müdahale sonucu sınırlı kalır. Bu hastalarda rinoplasti sırasında, genellikle septumdan alınan kıkırdakla hazırlanan greftler kullanılır: burun ucu kıkırdaklarının iç bacakları arasına yerleştirilen destek grefti (kolumellar strut) ya da burun ucunu septumun ön ucuna sabitleyen uzatma grefti (septal uzatma grefti) burun ucunu hem dinlenirken hem gülerken yerinde tutar. Hangi yöntemin gerektiği, muayenedeki destek değerlendirmesine ve hastanın burun ucu hedeflerine göre belirlenir.

İyileşme süreci

Botulinum toksini sonrası: Günlük yaşama hemen dönülür. İlk birkaç saat enjeksiyon bölgesine masaj yapılmaması ve yüzüstü yatılmaması önerilir. Etki birkaç gün içinde yerleşir; bu dönemde gülümsemede hafif farklılık hissedilebilir.

Cerrahi tedavi sonrası: İyileşme rinoplastinin takvimini izler. İlk haftalarda gülümseme biraz farklı hissedilebilir; kas iyileştikçe doğallaşır. Burun ucundaki şişlik haftalar içinde azalır; burun ucunun son şekli ve gülümseme sırasındaki davranışı, şişlik tamamen indikçe aylar içinde netleşir.

Olası sorunlar

Kas cerrahisinden sonra üst dudakta geçici uyuşukluk, gülümsemede kısa süreli değişiklik ve nadiren kesi yerinde iyileşme sorunu görülebilir. Kasın gücü yeterince azaltılamazsa gülerken düşme bir miktar sürebilir. Botulinum toksininde etki kalıcı olmadığından zamanla eski duruma dönülür. Greft kullanılan rinoplastilerde riskler rinoplastinin genel riskleriyle aynıdır; burun ucunun istenenden sert hissedilmesi ya da grefte bağlı hafif asimetri bunlar arasındadır ve çoğu zaman zamanla ya da küçük bir düzeltmeyle giderilir.

Sık sorulan sorular

Gülerken burun ucunun düşmesi bir hastalık mı? Hayır. Kas yapısına bağlı bir özelliktir; nefes almayı ya da sağlığı etkilemez. Tedavi tamamen görünümle ilgili beklentiye göre planlanır.

Botulinum toksini gülüşümü değiştirir mi? Doğru doz ve noktaya yapıldığında amaç yalnızca burun ucunu aşağı çeken kasın etkisini azaltmaktır; gülüşün kendisi korunur. İlk günlerde üst dudakta hafif bir farklılık hissedilebilir, bu geçicidir.

Yalnızca kas ameliyatı yeterli olur mu? Burun ucu desteği güçlü olan ve düşmenin büyük ölçüde kastan kaynaklandığı hastalarda yeterli olabilir. Desteği zayıf olan hastalarda burun ucunun greftlerle güçlendirilmesi de gerekir; bu ayrım muayenedeki parmak testi ve destek değerlendirmesiyle yapılır.

Rinoplasti olmadan tedavi edilebilir mi? Rinoplasti yapılmadan uygulanabilen seçenek botulinum toksinidir; etkisi geçicidir. Kalıcı çözüm için kasa yapılan müdahale ve gerektiğinde burun ucu desteğinin güçlendirilmesi rinoplasti ameliyatı sırasında yapılır.

Rinoplasti sonrası gülerken burun ucum düşüyor, ne yapılabilir? Önce düşmenin kastan mı yoksa yetersiz burun ucu desteğinden mi kaynaklandığı değerlendirilir. Kas baskınsa botulinum toksini ya da kas cerrahisi, destek yetersizse revizyon rinoplastide burun ucunun greftlerle güçlendirilmesi gündeme gelir. Revizyon için genellikle ilk ameliyattan sonra en az bir yıl beklenir.

Sonuç kalıcı mıdır? Botulinum toksininin etkisi geçicidir. Kas cerrahisi ve greftle yapılan burun ucu desteği ise kalıcı sonuç hedefler.

Özet bilgiye dönmek için:

Kısa yazıya dön

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.

Kaynaklar
  1. Rohrich RJ, et al. Importance of the depressor septi nasi muscle in rhinoplasty: anatomic study and clinical application. Plast Reconstr Surg 2000. PubMed
  2. Rohrich RJ, et al. The role of the columellar strut in rhinoplasty: indications and rationale. Plast Reconstr Surg 2012. PubMed
  3. Byrd HS, et al. Septal extension grafts: a method of controlling tip projection shape. Plast Reconstr Surg 1997. PubMed