Konka (burun eti) nedir?
Konkalar, burun boşluğunun her iki yan duvarında üst üste yerleşmiş, kemik çatı üzerini kalın bir mukoza tabakasının örttüğü yapılardır. Halk arasında "burun eti" olarak bilinen bu yapılar hastalık değil, burnun normal parçalarıdır: soluduğumuz havayı ısıtır, nemlendirir ve süzer. En büyükleri olan alt konkalar hava akımının büyük kısmını yönlendirir; bu nedenle şiştiklerinde tıkanıklık hemen hissedilir.
Konka mukozası gün içinde doğal olarak şişip iner ve iki burun deliği arasında birkaç saatte bir yer değiştiren bir "burun döngüsü" vardır. Sorun, bu şişliğin kalıcı hale gelmesi ve ilaçla gerilememesidir; buna konka hipertrofisi denir.
Neden büyür?
En sık neden alerjik rinittir: ev tozu akarı, polen, hayvan tüyü gibi alerjenler mukozayı sürekli uyarır. Sigara dumanı, kirli hava, hormonal değişiklikler (gebelik, tiroid hastalıkları), bazı tansiyon ilaçları ve uzun süreli dekonjestan burun spreyi kullanımı (ilaç rinit) da konkaları büyütür. Septum deviasyonunda ise burnun geniş tarafındaki konka, boşluğu doldurmak için yıllar içinde büyür; bu yüzden septum ameliyatlarında konkanın da değerlendirilmesi gerekir.
Uzun süren büyümede yalnızca mukoza değil, altındaki kemik de kalınlaşabilir. Bu ayrım önemlidir, çünkü mukozal büyüme ilaç ve radyofrekansa iyi yanıt verirken kemik büyümesi cerrahi küçültme gerektirir.
Belirtileri nelerdir?
Ana belirti, çoğu zaman iki taraflı ve gece yatınca artan burun tıkanıklığıdır; yan yatıldığında alttaki taraf tıkanır. Ağızdan nefes alma, horlama, sabah ağız kuruluğu, geniz akıntısı, koku almada azalma, tekrarlayan sinüzit ve konuşmada "burundan" ses tipik yakınmalardır. Alerjik zeminde hapşırma, kaşıntı ve sulu akıntı eşlik eder.
Dekonjestan spreyle tıkanıklığın birkaç saatliğine açılıp sonra daha kötü dönmesi, konka kaynaklı tıkanıklığın ve ilaca bağlı rinitin en tipik işaretidir; bu spreyler yalnızca kısa süreli kullanılmalıdır.
Tanı nasıl konur?
Muayenede burun içi endoskopla değerlendirilir; konkanın büyüklüğü, mukozanın rengi, septum eğriliği ve polip varlığı birlikte görülür. Dekonjestan uygulandıktan sonra konkanın ne kadar küçüldüğüne bakılır: iyi küçülüyorsa sorun mukozal, küçülmüyorsa kemik ağırlıklıdır. Gerektiğinde alerji testleri ve sinüsleri de içeren bilgisayarlı tomografi istenir. Tomografi özellikle ameliyat planlanırken septum, konka ve sinüslerin birlikte değerlendirilmesini sağlar.
Tedavi: önce ilaç
İlk basamak, altta yatan nedenin tedavisidir. Alerjik rinitte düzenli burun içi kortikosteroid spreyler (etkisi düzenli kullanımla giderek artar), antihistaminikler, tuzlu su yıkamaları ve alerjenden kaçınma çoğu hastada yeterli olur. Sigara bırakılmalı, dekonjestan spreyler kesilmelidir. Bu tedaviye yeterli süre düzenli devam edilmesine rağmen tıkanıklık sürüyorsa cerrahi küçültme seçenekleri konuşulur.
Konka küçültme yöntemleri
Amaç konkayı yok etmek değil, işlevini koruyarak hacmini azaltmaktır; konka tamamen alınırsa burun kurur ve "boş burun" denen rahatsız edici bir tablo gelişebilir. En sık kullanılan yöntem radyofrekans ile konka küçültmedir: lokal anestezi altında, ince bir uç mukozanın altına yerleştirilir ve kontrollü ısı ile doku büzüştürülür. İşlem 10–15 dakika sürer, tampon gerekmez, aynı gün işe dönülebilir; etkisi 3–6 haftada belirginleşir. Burun içini örten mukozayı koruyan bir yöntemdir; gerekirse tekrarlanabilir.
Kemik büyümesinin ön planda olduğu veya radyofrekansın yetmediği olgularda mikrodebrider ile submukozal küçültme ya da konkanın kemik bölümünün kısmen çıkarıldığı konkaplasti uygulanır. Bu işlemler genellikle septoplasti veya rinoplasti ile aynı seansta, genel anestezi altında yapılır ve burun dışında kesi olmaz. Ameliyat sonrası ilk günlerde kabuklanma ve hafif kanama olabilir; düzenli tuzlu su yıkaması ve nemlendirici merhemler iyileşmeyi hızlandırır. Kalıcı sonuç için altta yatan alerjinin tedavisine devam edilmesi şarttır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.
- Han JK, et al. Clinical Consensus Statement: Septoplasty with or without Inferior Turbinate Reduction. Otolaryngol Head Neck Surg 2015. PubMed