Üz iflici nədir?
Üz iflici üz əzələlərini işlədən üz sinirinin (fasial sinir) fəaliyyətini itirməsi nəticəsində üzün bir yarısının hərəkət edə bilməməsidir. Pasient çox vaxt səhər güzgüdə ağzının bir tərəfə əyildiyini, gözünü yuma bilmədiyini və ya su içərkən suyun ağzının kənarından axdığını görür. Əlamətlər saatlar ərzində başlayır və ən geci üç gün ərzində ən ağır həddinə çatır. Konkret səbəb tapılmayan bu vəziyyət Bell iflici adlanır və bütün üz ifliclərinin təxminən 70 faizini təşkil edir.
İnsultdan necə fərqləndirilir?
Bu, pasientlərin ilk və tamamilə haqlı narahatlığıdır. Üz sinirinin özündən qaynaqlanan (periferik) iflicdə üzün həmin yarısı bütövlükdə zədələnir: alın qırışdırıla bilmir, qaş qaldırıla bilmir, göz yumulmur, ağzın küncü sallanır. İnsult kimi beyin mənşəli (mərkəzi) iflicdə isə alın və göz qapağının hərəkətləri əsasən qorunur, yalnız üzün aşağı yarısı zəifləyir. Qol və ya ayaqda zəiflik, nitq pozğunluğu, ikili görmə, şiddətli baş ağrısı və ya müvazinət pozğunluğu müşayiət edirsə, bu Bell iflici deyil və dərhal təcili yardıma müraciət edilməlidir.
Əlamətləri
Əsas əlamət birtərəfli üz zəifliyidir; pasientlərin təxminən yarısında iflicdən bir-iki gün əvvəl qulaq arxasında ağrı yaranır. Gözün tam yumula bilməməsi səbəbindən yanma, sulanma və quruluq; səslərin həmin qulaqda həddindən artıq yüksək eşidilməsi; dilin ön hissəsində dad dəyişikliyi; yemək yeyərkən tikənin yanaqda yığılması digər tez-tez rast gəlinən şikayətlərdir. Qulaq seyvanında və ya qulaq keçəcəyində içi maye ilə dolu qabarcıqlarla birlikdə şiddətli ağrı varsa, səbəb kəmərləyici dəmrov virusudur (Ramsey Hunt sindromu); bu vəziyyət daha ağır keçir və fərqli müalicə tələb edir.
Səbəbləri: “Soyuqdan oldu?”
Xalq arasında üz iflici soyuq, kondisioner və ya külək ilə əlaqələndirilir; lakin bu əlaqə elmi olaraq sübut edilməyib. Bu gün ən çox qəbul edilən izah, sinirdə yatan uçuq virusunun (herpes simplex) yenidən aktivləşərək siniri şişirtməsi və sinirin keçdiyi dar sümük kanalında sıxılmasıdır. Hamiləliyin son üç ayı, şəkərli diabet, yüksək təzyiq və yaxın vaxtda keçirilmiş yuxarı tənəffüs yolu infeksiyası riski artırır. Orta qulaq iltihabı, xolesteatoma, kəllə travması və tüpürcək vəzi şişləri də üz iflicinə səbəb ola bildiyi üçün hər pasientdə qulaq müayinəsi aparılır.
Müalicə
Müalicənin əsası əlamətlərin başlanmasından sonrakı ilk 72 saat ərzində başlanan, ağızdan qəbul edilən kortizon (kortikosteroid) müalicəsidir; təxminən 10 gün davam edən və dozası tədricən azaldılaraq dayandırılan kurs sinirdəki ödemi azaldır və tam sağalma ehtimalını nəzərəçarpacaq dərəcədə artırır. Ağır ifliclərdə kortizona antiviral dərman əlavə edilə bilər; antiviral tək başına kifayət deyil. Göz yumula bilmədiyi müddətdə gözün qorunması müalicənin ayrılmaz hissəsidir: gündüz süni göz yaşı damcısı, gecə qoruyucu məlhəm və gözün bağlı saxlanması buynuz qişada qalıcı zədəni önləyir. Sağalma dövründə üz əzələləri üçün məşqlər tövsiyə olunur.
Sağalma şansı
Bell iflicində gedişat adətən yaxşıdır: pasientlərin böyük əksəriyyətində ilk üç həftə ərzində yaxşılaşma başlayır və vaxtında kortizon qəbul edənlərin 90 faizdən çoxu altı-doqquz ay ərzində tam sağalır. Başlanğıcda tam iflicin olması, yaşlılıq, şəkərli diabet və müalicəyə gec başlanması sağalmanı ləngidən amillərdir. Az sayda pasientdə gülərkən gözün qıyılması kimi qeyri-iradi birgə hərəkətlər (sinkineziya) və ya yüngül asimmetriya qala bilər; bu hallar üçün də effektiv müalicələr mövcuddur.
Nə vaxt təcili müraciət etməli?
Üzün bir yarısında qəfil yaranan zəiflik elə həmin gün həkim qiymətləndirməsi tələb edir; həm insultun istisna edilməsi, həm də kortizon pəncərəsinin qaçırılmaması üçün gözləmək doğru deyil. Qol və ya ayaqda zəiflik, nitq pozğunluğu, ikili görmə və ya şiddətli baş ağrısı müşayiət edirsə, dərhal təcili yardım çağırılmalıdır. Digər hallarda LOR həkimi üz sinirini və qulağı müayinə edərək müalicəyə başlayır.
Bu mövzu haqqında daha ətraflı məlumat istəyirsiniz?
Ətraflı məqaləni oxuƏlaqəli məqalələr
Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır; diaqnoz və müalicə üçün həkiminizə müraciət edin.
- Baugh RF, et al. Clinical Practice Guideline: Bell’s Palsy. Otolaryngol Head Neck Surg 2013. PubMed
- Sullivan FM, et al. Early treatment with prednisolone or acyclovir in Bell’s palsy. N Engl J Med 2007. PubMed
- Madhok VB, et al. Corticosteroids for Bell’s palsy (idiopathic facial paralysis). Cochrane Database Syst Rev 2016. PubMed
- Gagyor I, et al. Antiviral treatment for Bell’s palsy (idiopathic facial paralysis). Cochrane Database Syst Rev 2019. PubMed