Körpə və uşaqlarda qısa dil yüyəni (ankiloqlossiya)

Müəllif: Op. Dr. Cavidan Asəfov · Qulaq-Burun-Boğaz xəstəlikləri mütəxəssisi · Son tibbi yeniləmə: 22.10.2026

Bu nədir?

Dilin alt səthini ağız boşluğunun dibinə birləşdirən nazik selikli qişa büküşünə dil yüyəni deyilir. Bu yüyən hər körpədə var və normal quruluşdur. Bəzi körpələrdə yüyən qısa, gərgin və ya qalın olur, yaxud dilin ucuna çox yaxın yerdən birləşir; bu halda dilin hərəkəti məhdudlaşa bilər. Tibbi dildə ankiloqlossiya, gündəlik dildə isə «qısa dil yüyəni» adlanan vəziyyət budur.

Qısa dil yüyəni anadangəlmədir və tez-tez rast gəlinir; araşdırmalarda yenidoğulmuşların təxminən 3–11 faizində qeydə alınıb. Qısa dil yüyəni olan körpə və uşaqların xeyli hissəsində heç bir problem yaranmır. Buna görə əsas məsələ yüyənin görünüşü deyil, onun dilin hərəkətinə, qidalanmaya və ya gündəlik həyata həqiqətən təsir edib-etmədiyidir.

Əlamətləri

Bəzi körpə və uşaqlarda qısa dil yüyəni aşağıdakı əlamətlərlə özünü göstərir:

• Dilin ucunda kərtik: Dil çölə çıxarılanda ucunun ortadan içəri çəkilməsi və dilin ürək şəklində görünməsi.
• Dili qaldıra bilməmə: Ağız açıq olanda dilin ucunun üst damağa və ya üst diş ətinə doğru qalxa bilməməsi.
• Dili çölə çıxara bilməmə: Dilin alt diş ətini və ya alt dodağı keçəcək qədər uzadıla bilməməsi.
• Dili yanlara hərəkət etdirməkdə çətinlik: Dilin ucunun ağız bucaqlarına çatmaqda çətinlik çəkməsi.

Körpələrdə döşü yaxşı tuta bilməmə, əmərkən tez-tez döşdən sürüşüb çıxma, əmərkən şıqqıltı səsi gəlməsi, çox uzun və ya çox tez-tez qidalanma və çəkinin kifayət qədər artmaması müşahidə oluna bilər. Anada əmizdirmə zamanı döş giləsində ağrı və çatlar ola bilər. Lakin bu şikayətlər qısa dil yüyənindən başqa bir çox səbəbdən də yarana bilər; hər əmizdirmə çətinliyi qısa dil yüyəni ilə bağlı deyil.

Hansı problemlərə səbəb ola bilər?

• Əmizdirmə çətinliyi: Qısa dil yüyəni körpənin döşü tutmasını və südü səmərəli şəkildə əmməsini çətinləşdirə bilər. Əmizdirmə çətinliyi yenidoğulmuş dövründə tez-tez rast gəlinir və qısa dil yüyəni onun mümkün səbəblərindən yalnız biridir. Yüyənin sərbəstləşdirilməsinin əmizdirməyə təsirini öyrənən araşdırmaların nəticələri fərqlidir: prosedur bəzi analarda döş giləsindəki ağrını azalda bilər, lakin hər körpədə qidalanmanın yaxşılaşmasını təmin etmir.
• Nitq: Qısa dil yüyəni olan uşaqların çoxunda nitq normal inkişaf edir; qısa dil yüyəni adətən nitqə təsir etmir və gec danışmağın səbəbi hesab edilmir. Dilin ucunun nəzərəçarpacaq dərəcədə qalxmasını tələb edən r və l kimi səsləri belə uşaqların çoxu tələffüz edə bilir; az sayda uşaqda bəzi səslərin tələffüzündə çətinlik ola bilər.
• Böyük uşaqlarda gündəlik həyat: Dondurmanı və ya dodaqları yalamaqda çətinlik, dişlərin arasında qalan qida qalıqlarını dillə təmizləyə bilməmə və bunun nəticəsində ağız gigiyenasının çətinləşməsi, alt ön dişlər arasında boşluq və dilin görünüşünə görə utanma ola bilər.

Müayinə və qiymətləndirmə

Qiymətləndirmədə yüyənin görünüşündən çox dilin funksiyasına baxılır. Körpənin qidalanma anamnezi, əmizdirmə zamanı yaranan çətinliklər, ananın döş giləsindəki ağrı və körpənin çəki artımı soruşulur. Müayinədə dilin nə qədər qalxa bildiyi, çölə çıxa bildiyi və yanlara hərəkət edə bildiyi yoxlanılır; yüyən əllə müayinə edilərək onun qalınlığı, elastikliyi və dilə birləşdiyi yer qiymətləndirilir.

Əmizdirmə çətinliyi olan körpələrdə əmizdirmə texnikasının qiymətləndirilməsi və qidalanmanı çətinləşdirə biləcək digər səbəblərin (burun tutulması, reflüks, damaq yarığı kimi) nəzərdən keçirilməsi də qiymətləndirmənin bir hissəsidir. Böyük uşaqlarda yemək, ağız gigiyenası, dişlər və nitqlə bağlı şikayətlər soruşulur və dilin hərəkətləri müayinə olunur.

Müalicə

Hər qısa dil yüyənini kəsmək lazım deyil. Müalicə qərarı qısa dil yüyəninin qidalanmada, nitqdə və ya gündəlik həyatda real problem yaradıb-yaratmadığına görə ailə ilə birlikdə verilir.

• Müşahidə: Qısa dil yüyəni problem yaratmırsa, prosedura ehtiyac yoxdur. Dilin hərəkətini nəzərəçarpacaq dərəcədə məhdudlaşdırmayan yüyəni gələcəkdə qidalanma və ya nitq problemi olmasın deyə kəsmək lazım deyil. Bəzi körpələrdə əmizdirmə çətinlikləri də əmizdirmə texnikasında edilən düzəlişlərlə, prosedura ehtiyac olmadan aradan qalxa bilər.
• Frenotomiya (dil yüyəninin kəsilməsi): Yenidoğulmuş və kiçik körpələrdə tətbiq edilən sadə prosedurdur. Yüyən iti, ucu küt qayçı ilə kəsilir. Prosedur çox qısa çəkir və həyatın ilk aylarında adətən ümumi anesteziya tələb etmir. Qanaxma çox az olur və ya heç olmur; körpə prosedurdan dərhal sonra qidalana bilər.
• Frenuloplastika: Daha böyük uşaqlarda, yüyən qalın olduqda və ya əvvəlki prosedurdan sonra məhdudluq yenidən yarandıqda tətbiq edilə bilər. Yüyən sərbəstləşdirilir, toxuma yenidən formalaşdırılır və öz-özünə sorulan tikişlərlə tikilir. Əməliyyat adətən ümumi anesteziya altında aparılır.

Frenotomiya adətən təhlükəsiz prosedurdur və yaxşı keçirilir. Nadir hallarda qanaxma, infeksiya, dilin altındakı tüpürcək vəzi axacaqlarının zədələnməsi, çapıq, yüyənin yenidən bitişməsi və ya qidalanmaya qarşı istəksizlik ola bilər. Prosedur hər körpədə əmizdirmə çətinliyini aradan qaldırmaya bilər; qərar verilərkən bu da ailə ilə müzakirə olunur.

Arxa qısa dil yüyəni və dodaq yüyəni

Son illərdə «arxa (posterior) qısa dil yüyəni» və «qısa dodaq yüyəni» anlayışlarından tez-tez danışılır. Amerika Qulaq-Burun-Boğaz və Baş-Boyun Cərrahiyyəsi Akademiyasının (AAO-HNS) 2020-ci ildə dərc olunmuş ekspert konsensusu hesabatında arxa qısa dil yüyəninin tərifi ilə bağlı razılığa gəlinməyib və bu vəziyyətdə aparılan prosedurların faydasını göstərən sübutların məhdud olduğu qeyd edilib. Eyni hesabatda bəzi yerlərdə qısa dil yüyəni diaqnozunun lazım olduğundan daha tez-tez qoyulduğu və lazımsız prosedurların aparıldığı da bildirilib. Üst dodağı diş ətinə birləşdirən selikli qişa büküşü (üst dodaq yüyəni) isə körpələrdə normal quruluşdur; «qısa dodaq yüyəni» adlandırılan vəziyyətin tərifi dəqiq deyil, əmizdirmə ilə əlaqəsi aydın deyil və çox vaxt müdaxilə tələb etmir.

Prosedurdan sonra

• Qidalanma: Frenotomiyadan sonra körpəni dərhal əmizdirmək və ya qidalandırmaq olar.
• Yaranın görünüşü: Dilin altında ağ-sarımtıl sağalma sahəsi yarana bilər; bu, normal sağalmanın bir hissəsidir və öz-özünə keçir.
• Dil məşqləri: Körpələrdə prosedurdan sonra müntəzəm dartma və ya masaj məşqlərinin lazım olduğunu göstərən kifayət qədər sübut yoxdur; həkiminiz ayrıca tövsiyə etmədikcə dili zorlayan hərəkətlər etməyin. Böyük uşaqlarda frenuloplastikadan sonra uşağa dilin yeni qazandığı hərəkət imkanlarından istifadə etməyə kömək edən sadə dil məşqləri tövsiyə oluna bilər.
• Yemək və ağız gigiyenası: Böyük uşaqlarda frenuloplastikadan sonra ilk günlərdə yumşaq qidalara üstünlük verilir və ağız təmiz saxlanılır; tikişlər öz-özünə sorulur.
• Nitq: Nitqlə bağlı şikayətə görə prosedur aparılan uşaqlarda lazım gəldikdə nitq məşğələləri bu prosesə dəstək ola bilər.

Nə vaxt müraciət etməli?

Körpəniz döşü tutmaqda çətinlik çəkirsə, əmizdirmə zamanı döş giləniz nəzərəçarpacaq dərəcədə ağrıyırsa və ya körpənizin çəkisi kifayət qədər artmırsa və bununla yanaşı onun dilinin hərəkətlərinin məhdud olduğunu müşahidə etmisinizsə, LOR həkiminə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur. Böyük uşaqlarda dilin hərəkəti yeməyə, ağız gigiyenasına və ya bəzi səslərin tələffüzünə təsir edirsə, müayinə faydalı olar. Problem yaratmayan qısa dil yüyənindən narahat olmağa əsas yoxdur; qiymətləndirmə prosedura ehtiyac olub-olmadığına sakit şəkildə qərar verməyi asanlaşdırır.

Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır; diaqnoz və müalicə üçün həkiminizə müraciət edin.