Tinnitus nədir?
Tinnitus xarici səs mənbəyi olmadan qulaqda və ya başda səs eşidilməsidir: zəng, uğultu, fit, vızıltı və ya nəbz kimi döyüntü şəklində ola bilər. Böyüklərin təxminən 10–15 faizi bunu müəyyən dövrdə yaşayır; əksəriyyətində qısamüddətli və zərərsizdir, lakin bəzi insanlarda daimi hal alaraq yuxunu, diqqəti və əhval-ruhiyyəni pozur. Tinnitus özü xəstəlik deyil, eşitmə sisteminin hansısa səviyyəsində dəyişikliyin əlamətidir.
Tinnitusun səbəbləri
Ən çox rast gəlinən səbəb daxili qulaqdakı tükcüklü hüceyrələrin zədələnməsi ilə bağlı eşitmə itkisidir — yaşa bağlı eşitmə zəifləməsi və ya güclü səsə məruz qalma. Qulaq kirinin tıxac əmələ gətirməsi, orta qulaq iltihabı və qulaqda maye, otoskleroz, Menyer xəstəliyi, bəzi dərmanlar (yüksək dozada aspirin, bəzi antibiotiklər və kimyəvi terapiya dərmanları), çənə oynağı problemləri, boyun əzələlərinin gərginliyi, stress və yuxusuzluq da tinnitusa səbəb ola və ya onu şiddətləndirə bilər. Nəbzlə eyni ritmdə döyünən (pulsativ) tinnitus damar mənşəli ola bilər və ayrıca qiymətləndirmə tələb edir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
Tinnitus yalnız bir qulaqda olduqda, qəfil başladıqda, eşitmə itkisi, başgicəllənmə və ya üz əzələlərinin zəifliyi ilə müşayiət olunduqda, nəbz şəklində döyündükdə və ya yuxu və gündəlik həyatı ciddi şəkildə pozduqda gecikmədən LOR həkiminə müraciət edilməlidir. Qəfil eşitmə itkisi ilə birgə yaranan tinnitus təcili vəziyyətdir — gözləmədən, elə həmin gün LOR həkiminə müraciət edin; erkən başlanan müalicə eşitmənin bərpası şansını artırır.
Diaqnoz necə qoyulur?
Müayinə qulağa mikroskop altında baxılması, eşitmə testi (audiometriya) və orta qulağın təzyiq testi (timpanometriya) ilə başlayır. Birtərəfli tinnitus, asimmetrik eşitmə itkisi və ya pulsativ tinnitusda daxili qulaq və eşitmə sinirinin MRT ilə, damar mənşəli şübhədə isə damar görüntüləmə ilə qiymətləndirilməsi lazım gələ bilər. Çənə oynağı və boyun mənşəli tinnitusda müvafiq müayinələr aparılır.
Tinnitusun müalicəsi
Səbəb aşkar edildikdə onun aradan qaldırılması — qulaq kirinin təmizlənməsi, orta qulaq mayesinin müalicəsi, dərmanın dəyişdirilməsi — tinnitusu da yüngülləşdirir. Eşitmə itkisi olan pasientlərdə eşitmə aparatı həm eşitməni yaxşılaşdırır, həm də küyün qavranılmasını azaldır. Daimi tinnitusda səs terapiyası (fon səsi və ya ağ küy cihazları), tinnitusa yönəlmiş koqnitiv-davranış terapiyası və yuxu tənzimlənməsi ən çox sübut edilmiş üsullardır. Məqsəd səsi tamamilə yox etməkdən çox, beynin ona reaksiya verməməsini təmin etməkdir. Hazırda tinnitusu birbaşa aradan qaldıran dərman yoxdur; stress və yuxusuzluğun idarə olunması isə əhəmiyyətli fayda verir.
Qulaqlarınızı qoruyun
Tinnitusun qarşısını almağın ən effektiv yolu eşitməni qorumaqdır. Səsli mühitdə (konsert, tikinti, atəş) qulaq tıxacı və ya qulaqlıq istifadə edin, qulaqcıqla musiqi dinləyərkən səsi maksimumun 60 faizindən yuxarı qaldırmayın və gündə 60 dəqiqədən çox dinləməyin, qulağı pambıq çubuqla qurdalamayın.
Kofein və nikotinin azaldılması, müntəzəm yuxu və fiziki aktivlik tinnitusun şiddətini azalda bilər. Tinnitusunuz qəfil başlayıbsa və ya eşitmə itkisi ilə müşayiət olunursa, gözləmədən müayinə üçün müraciət edin.
Bu mövzu haqqında daha ətraflı məlumat istəyirsiniz?
Ətraflı məqaləni oxuƏlaqəli məqalələr
Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır; diaqnoz və müalicə üçün həkiminizə müraciət edin.