Qalxanabənzər vəz nədir?
Qalxanabənzər vəz (tiroid) boynun ön hissəsində, qırtlağın altında yerləşən kəpənəyəbənzər bir vəzdir. İfraz etdiyi hormonlar (T3 və T4) bədənin maddələr mübadiləsini, ürək döyüntüsünü, bədən istiliyini və enerji sərfini tənzimləyir. Vəzin az işləməsi (hipotireoz) yorğunluq, çəki artımı və üşümə, çox işləməsi (hipertireoz) isə ürək çırpınması, çəki itkisi, əsəbilik və tərləmə ilə özünü göstərir.
Zob nədir?
Zob qalxanabənzər vəzin böyüməsidir. Bütün vəz bərabər böyüyə bilər (diffuz zob) və ya içində bir və ya bir neçə düyün əmələ gələ bilər (düyünlü zob). Səbəblər arasında yod çatışmazlığı, autoimmun tiroid xəstəlikləri (Haşimoto, Qreyvs), irsi meyillik və bəzi dərmanlar var. Kiçik zob adətən heç bir şikayət vermir; böyük zob boyunda görünən şişkinlik, boğazda təzyiq hissi, udma çətinliyi, səs dəyişikliyi və uzanarkən nəfəs darlığına səbəb ola bilər.
Tiroid düyünü nə vaxt əhəmiyyətlidir?
Tiroid düyünləri çox geniş yayılmışdır: ultrasəs müayinəsində böyüklərin təxminən yarısında ən azı bir düyün tapılır və onların böyük əksəriyyəti xoşxassəlidir. Düyünün qiymətləndirilməsində tiroid hormonlarının analizi və boyun ultrasəsi əsas yer tutur. Ultrasəsdə düyünün ölçüsü, sərhədləri, daxili quruluşu və mikrokalsifikasiyaların olması riskin dərəcəsini müəyyən edir. Şübhəli xüsusiyyətlər daşıyan və ya 1 sm-dən böyük düyünlərdə nazik iynə biopsiyası aparılır; bu, hüceyrələrin xoşxassəli və ya bədxassəli olduğunu göstərir. Boyunda sürətlə böyüyən düyün, səsin xırıldaması, boyunda limfa düyünlərinin böyüməsi və ailədə tiroid xərçəngi hallarının olması xəbərdaredici əlamətlərdir.
Cərrahiyyə nə vaxt lazımdır?
Cərrahi müalicə biopsiyada xərçəng və ya şübhəli hüceyrələr aşkar edildikdə, zob nəfəs borusuna və ya qida borusuna təzyiq edərək nəfəs darlığı və udma çətinliyi yaratdıqda, dərman müalicəsi ilə nəzarət edilməyən hipertireozda və böyük, kosmetik narahatlıq yaradan zoblarda tövsiyə olunur. Düyünün xüsusiyyətindən asılı olaraq vəzin bir payı (hemitiroidektomiya) və ya bütöv vəz (total tiroidektomiya) çıxarılır.
Əməliyyat və sonrası
Əməliyyat ümumi anesteziya altında boynun ön hissəsindəki kiçik, dərinin təbii qırışına uyğun kəsikdən aparılır və 1–2 saat davam edir. Səs tellərini idarə edən sinirin (qayıdan qırtlaq siniri) və kalsium mübadiləsini tənzimləyən paratiroid vəzlərinin qorunması əməliyyatın ən vacib hissəsidir; bu məqsədlə sinir monitorinqi kimi müasir üsullardan istifadə olunur. Pasientlər adətən əməliyyatdan sonra 1 gün xəstəxanada qalır və bir həftə ərzində gündəlik həyata qayıdır.
Vəz bütövlükdə çıxarıldıqda ömür boyu tiroid hormonu (levotiroksin) qəbulu lazımdır; bir payı çıxarıldıqda qalan hissə əksər hallarda kifayət qədər hormon ifraz edir. Əməliyyatdan sonra müvəqqəti səs yorğunluğu və kalsium səviyyəsinin azalması ola bilər və nəzarət altında düzəlir. Patoloji nəticəyə əsasən sonrakı müşahidə planı endokrinoloqla birlikdə müəyyən edilir.
Bu mövzu haqqında daha ətraflı məlumat istəyirsiniz?
Ətraflı məqaləni oxuƏlaqəli məqalələr
Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır; diaqnoz və müalicə üçün həkiminizə müraciət edin.