Baş dönmesi neden olur?
Dengemiz; iç kulaktaki denge organı, gözler ve kas-eklem duyularından gelen bilgilerin beyinde birleştirilmesiyle sağlanır. Bu sistemin herhangi bir noktasındaki sorun baş dönmesine yol açabilir. Çevrenin dönmesi şeklindeki gerçek baş dönmesi (vertigo) çoğunlukla iç kulak kaynaklıdır ve bunların içinde en sık görülen neden halk arasında "kristal oynaması" olarak bilinen BPPV'dir.
Kristal oynaması (BPPV) nedir?
İç kulakta, yerçekimini algılamamızı sağlayan bölümde mikroskobik kalsiyum kristalleri bulunur. Bu kristaller yerlerinden ayrılıp denge kanallarının içine kaçarsa, baş hareketleri sırasında kanaldaki sıvıyı anormal şekilde hareket ettirir ve kısa süreli ama şiddetli dönme atakları oluşur. BPPV; iyi huylu (benign), pozisyonla tetiklenen (paroksismal pozisyonel) vertigo demektir — adındaki "iyi huylu" ifadesi, hastalığın tehlikeli olmadığını vurgular.
Belirtileri nasıldır?
Tipik şikâyet; yatakta dönerken, yatarken-kalkarken veya başı yukarı-aşağı hareket ettirirken ortaya çıkan, genellikle bir dakikadan kısa süren şiddetli dönme hissidir. Bulantı eşlik edebilir; işitme kaybı veya kulak çınlaması BPPV'de beklenmez. Ataklar arasında kısa süreli dengesizlik hissi kalabilir.
Tanı ve tedavi
Tanı; şikâyetlerin dinlenmesi ve muayenede yapılan pozisyon testleriyle (Dix-Hallpike testi gibi) konur; bu testler sırasında baş dönmesinin ve göz hareketlerinin izlenmesi hangi kanalın etkilendiğini gösterir. Tedavisi son derece etkilidir: kristalleri ait oldukları bölgeye geri taşıyan yerleştirme manevraları (en bilineni Epley manevrası) muayene sırasında uygulanır ve hastaların büyük bölümü bir-iki seansta belirgin düzelme sağlar. İlaçlar BPPV'yi tedavi etmez; yalnızca bulantı gibi eşlik eden şikâyetleri hafifletmek için kısa süreli kullanılabilir.
Ne zaman ileri inceleme gerekir?
Baş dönmesine işitme kaybı, kulak çınlaması, şiddetli baş ağrısı, çift görme, konuşma bozukluğu, yüzde veya uzuvlarda uyuşma-güçsüzlük eşlik ediyorsa ya da dönme dakikalarca-saatlerce sürüyorsa, BPPV dışındaki nedenlerin araştırılması gerekir. Bu belirtilerle birlikte olan baş dönmelerinde vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.