Ağız qoxusu (halitoz) və badamcıq daşı

Müəllif: Op. Dr. Cavidan Asəfov · Qulaq-Burun-Boğaz xəstəlikləri mütəxəssisi · Son tibbi yeniləmə: 04.10.2026

Bu nədir?

Ağız qoxusu (halitoz) nəfəsdə başqalarının da hiss etdiyi xoşagəlməz qoxudur. Qoxunun əsas mənbəyi ağızda və boğazda yaşayan bakteriyaların yemək qalıqlarını və tökülən hüceyrələri parçalayarkən əmələ gətirdiyi kükürdlü qazlardır. Səhər oyananda hiss olunan və səhər yeməyi və ya diş fırçalamaqla keçən qoxu normaldır; gecə tüpürcək azaldığı üçün yaranır. Sarımsaq, soğan və alkoqol kimi qida və içkilərin yaratdığı müvəqqəti qoxu da xəstəlik deyil. Fırçalamağa baxmayaraq gün boyu davam edən qoxunun isə səbəbi araşdırılmalıdır.

Səbəbləri

Ağız qoxusunun ən çox rast gəlinən mənbəyi ağızın özüdür: dilin arxa hissəsində yığılan ağımtıl ərp, diş əti xəstəlikləri, çürük dişlər və yetərsiz ağız gigiyenası. Bu səbəblərin qiymətləndirilməsi və müalicəsi diş həkiminin sahəsidir. Ağız və dişlər sağlamdırsa, mənbə çox vaxt qulaq-burun-boğaz nahiyəsindədir:

• Badamcıq daşı və xroniki badamcıq iltihabı: badamcıqların səthindəki kiçik çuxurcuqlarda yığılan qalıqlar pis qoxulu dənəciklərə çevrilir.
• Sinusit və burun-udlaq axıntısı: burnun arxasından boğaza axan qatı, iltihablı axıntı pis qoxu yaradır.
• Burun tutulması və ağız quruluğu: ağızdan nəfəs almaq, xoruldamaq, az su içmək və bəzi dərmanlar ağzı qurudur; tüpürcək azaldıqda bakteriyalar çoxalır.
• Reflüks və səssiz reflüks: mədə möhtəviyyatının qida borusuna, hətta boğaza və qırtlağa qədər qalxması ağızda turş və ya acı dad, boğazda yanma, boğazı daim təmizləmək ehtiyacı və burun-udlaq axıntısı hissi ilə birlikdə qoxuya töhfə verə bilər. Boğaza çatan reflüks (larinqofaringeal reflüks) çox vaxt mədə yanması yaratmadığı üçün «səssiz reflüks» kimi də tanınır.
• Uşaqda burunda yad cisim: uşaqlarda bir tərəfli, pis qoxulu burun axıntısı burna düşmüş cismin əlaməti ola bilər.

Reflüksdən başqa mədə xəstəliklərinə bağlı ağız qoxusu düşünüldüyündən xeyli nadirdir. Şəkərli diabet, böyrək və qaraciyər xəstəlikləri kimi ümumi xəstəliklər də nadir hallarda özünəməxsus nəfəs qoxusuna səbəb ola bilər.

Badamcıq daşı nədir?

Badamcıqların səthində kript adlanan kiçik çuxurcuqlar var. Bu çuxurlarda yemək qalıqları, tökülən hüceyrələr və bakteriyalar yığılıb bərkiyir; nəticədə ağ və ya sarımtıl, düyü dənəsi böyüklüyündə, əzildikdə çox pis qoxuyan dənəciklər yaranır. Bunlara badamcıq daşı (tonzillolit) deyilir. Daşlar bəzən öskürərkən özbaşına ağıza düşür. Ağız qoxusundan başqa boğazda ilişmə və ya yad cisim hissi, ağızda pis dad və udqunarkən yüngül ağrı yarada bilər. Badamcıq daşı təhlükəli deyil, lakin tez-tez təkrarlanıb narahatlıq yaradırsa, müalicə oluna bilər.

Öz ağız qoxumu necə bilə bilərəm?

İnsan öz nəfəsinin qoxusunu çox vaxt hiss edə bilmir; ovuca nəfəs verib iyləmək etibarlı üsul deyil. Ən praktik yol etibar etdiyiniz yaxın birindən soruşmaqdır. Bəzi insanlar isə ətrafdakılar heç bir qoxu hiss etmədiyi halda ağızlarının qoxduğuna əmindir. Bu vəziyyət halitofobiya adlanır; müayinədə qoxunun olmadığının göstərilməsi və real səbəb varsa müalicə olunması bu insanlarda da rahatlıq yaradır.

Müayinə

Müayinədə qoxunun nə vaxtdan olduğu, gün ərzində necə dəyişdiyi, burun tutulması, burun-udlaq axıntısı, xorultu, mədə yanması və ya ağızda turş dad kimi reflüks əlamətləri və istifadə olunan dərmanlar soruşulur. Ağız, dil, diş ətləri və badamcıqlar yoxlanılır; badamcıq çuxurlarında daş və ya iltihab olub-olmadığına baxılır. Burun, burun-udlaq və qırtlaq nazik kamera ilə endoskopik qiymətləndirilir; qırtlaqda reflüksə bağlı qıcıqlanma əlamətlərinə də baxılır. Sinusit şübhəsində kompüter tomoqrafiyası, ümumi xəstəlik düşünülərsə qan analizləri təyin edilə bilər.

Müalicə

Müalicə səbəbə görə planlaşdırılır. Hər halda yaxşı ağız gigiyenası əsasdır: dişləri gündə iki dəfə fırçalamaq, diş sapından istifadə etmək, dilin arxa hissəsini dil təmizləyicisi ilə ehtiyatla təmizləmək və gün ərzində kifayət qədər su içmək. Spirtli ağız yaxalayıcıları ağzı qurudaraq qoxunu uzunmüddətli perspektivdə artıra bilər; yaxalayıcılar qoxunu yalnız müvəqqəti örtür.

Badamcıq daşlarında yeməkdən sonra duzlu ilıq su ilə qarqara etmək daşların yığılmasını azaldır. Daşları dişqurdalayan, qulaq çubuğu və ya dırnaqla çıxarmağa çalışmaq badamcıqda qanaxma və iltihaba səbəb ola biləcəyi üçün tövsiyə edilmir. Daşlar tez-tez təkrarlanırsa, daimi qoxu və boğazda ilişmə hissi yaradırsa və ya badamcıqlar tez-tez iltihablanırsa, badamcıqların çıxarılması (tonzillektomiya) daimi həll yoludur. Sinusit və burun-udlaq axıntısı dərmanla, burun tutulması isə səbəbindən asılı olaraq dərmanla və ya cərrahi yolla müalicə olunur. Reflüks varsa qidalanma və həyat tərzi vərdişləri tənzimlənir; lazım gəldikdə həkim tövsiyəsi ilə mədə turşuluğunu azaldan dərmanlardan istifadə olunur.

Nə vaxt müraciət etməli?

Ağız və diş baxımına baxmayaraq keçməyən ağız qoxunuz, badamcıqlarınızda tez-tez ağ dənəciklər, boğazda daimi ilişmə hissi, burun-udlaq axıntısı, ağızda turş dad və ya burun tutulması varsa, LOR həkiminə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur. Bir tərəfli badamcıq böyüməsi, sağalmayan ağız və ya boğaz yarası, ağızdan qan gəlməsi, udma çətinliyi və ya uşaqda bir tərəfli pis qoxulu burun axıntısı varsa, gözləmədən müayinə olun.

Əlaqəli məqalələr

• Uşaqlarda adenoid və badamcıq
• Sinusit
• Xorultu və yuxu apnoesi
• Səs xırıltısı (səsin batması)

Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır; diaqnoz və müalicə üçün həkiminizə müraciət edin.