Müəllif: Op. Dr. Cavidan Asəfov · Qulaq-Burun-Boğaz xəstəlikləri mütəxəssisi · Son tibbi yeniləmə: 21.10.2026

Bu nədir?

Burun və sinuslar tənəffüs edilən havanı nəmləndirmək və təmizləmək üçün daim ifrazat hasil edir. Bu ifrazatın böyük hissəsi burnun arxasından boğaza keçir və hiss edilmədən udulur; bu tamamilə normaldır.

Burun-udlaq axıntısı (postnazal axıntı) bu ifrazatın artdığı, qatılaşdığı və ya boğazda həmişəkindən daha çox hiss olunduğu vəziyyətdir. İnsan boğazında daim bəlğəm yığıldığını hiss edir. Burun-udlaq axıntısı özlüyündə xəstəlik deyil, çox vaxt burun və sinuslardakı hər hansı problemin əlamətidir. Tez-tez rast gəlinən şikayətdir; səbəbi müəyyən edildikdə müalicə də buna uyğun planlaşdırılır.

Əlamətləri

Tez-tez rast gəlinən şikayətlər bunlardır:

  • Boğaza axma hissi: burnun arxasından boğaza ifrazat axdığı hissi.
  • Tez-tez boğazı təmizləmə: gün ərzində təkrar-təkrar udqunma, boğazı təmizləmə və ya bəlğəm çıxarma ehtiyacı.
  • Öskürək: xüsusən gecə uzananda və səhər duranda artan öskürək. Uzun sürən öskürəyin tez-tez rast gəlinən səbəblərindəndir.
  • Boğazda qıcıqlanma: qaşınma, göynəmə və ya ilişmə hissi.
  • Səs xırıltısı: xüsusən səhərlər səsin boğuq çıxması (səs xırıltısı).
  • Ağız qoxusu: qatı və ya iltihablı axıntı nəfəsdə pis qoxuya səbəb ola bilər (ağız qoxusu).
  • Ürəkbulanma hissi: udulan bəlğəm bəzi insanlarda, xüsusən səhərlər, ürəkbulanma hissi yarada bilər.

Səbəbləri

Bəzən bir neçə səbəb birlikdə rol oynayır:

  • Allergik rinit: adətən şəffaf, sulu axıntı, asqırma və qaşınma yaradır (allergik rinit).
  • Sinusit: qatı, sarı-yaşıl axıntı burun tutulması və üzdə dolğunluq hissi ilə birlikdə ola bilər (sinusit).
  • Virus infeksiyaları: soyuqdəymə və qripdən sonra axıntı bir müddət davam edə bilər; çox vaxt öz-özünə keçir.
  • Qeyri-allergik rinit: soyuq hava, ədviyyatlı yeməklər, kəskin qoxular və siqaret tüstüsü allergiya olmadan da burun axıntısına səbəb ola bilər.
  • Burnun quruluşu ilə bağlı səbəblər: burun çəpərinin əyriliyi (septum deviasiyası) və burun balıqqulaqlarının böyüməsi (konxa hipertrofiyası) hava axınını və ifrazatın təmizlənməsini poza bilər.
  • Reflüks və səssiz reflüks: mədə möhtəviyyatının qida borusuna, hətta boğaza və qırtlağa qədər qalxması (larinqofaringeal reflüks) boğazda bəlğəm və axıntı hissi yarada bilər. Reflüksün özü burun axıntısı deyil; boğaz və qırtlaqdakı qıcıqlanma oxşar hiss yaradır.
  • Bəzi dərmanlar: bəzi təzyiq dərmanları və hormon tərkibli dərmanlar burnun selikli qişasına təsir edə bilər; istifadə etdiyiniz dərmanı özbaşına dayandırmayın, həkiminizlə danışın.
  • Quru hava: isitmə sistemi və ya kondisioner işləyən otaqlarda ifrazat qatılaşır və daha çox hiss olunur.
  • Uşaqlarda adenoid: böyümüş adenoid axıntıya, burun tutulmasına və gecə öskürəyinə səbəb ola bilər (uşaqlarda adenoid və badamcıq).

Müayinə və diaqnoz

Qiymətləndirmə ətraflı anamnezlə başlayır: axıntının nə vaxtdan davam etdiyi, rəngi, burun tutulması, asqırma, mədə yanması və ya ağızda turş dad, siqaret və istifadə olunan dərmanlar soruşulur. Sonra burun boşluğu, burun-udlaq və qırtlaq nazik kamera ilə endoskopik müayinə olunur. Bu müayinə sinuslardan gələn axıntını, selikli qişanın şişkinliyini, septum əyriliyini, polipləri və qırtlaqda reflüksə bağlı qıcıqlanma əlamətlərini göstərə bilər.

Lazım gəldikdə allergiya testləri təyin oluna bilər. Xroniki sinusit və ya polip düşünülürsə, sinusların kompüter tomoqrafiyası (KT) aparıla bilər.

Müalicə

Müalicə səbəbə görə planlaşdırılır; hansı dərmanın necə istifadə olunacağına həkiminiz qərar verir. Tez-tez istifadə olunan üsullar bunlardır:

  • Duzlu su ilə burnun yuyulması: qatı ifrazatı və allergenləri təmizləyir; demək olar ki, bütün səbəblərdə faydalıdır.
  • Burundaxili kortikosteroid sprey: allergik rinit və xroniki sinusitdə selikli qişanın şişkinliyini və ifrazatı azaldır; təsirini müntəzəm istifadə ilə göstərir.
  • Antihistaminlər: allergiyaya bağlı axıntı, asqırma və qaşınmada həb və ya burun spreyi şəklində istifadə oluna bilər.
  • Allergendən qorunma: allergenlə təması azaltmaq şikayətləri yüngülləşdirə bilər.
  • Sinusitin müalicəsi: bakterial sinusit düşünülürsə, həkim tövsiyəsi ilə antibiotik verilə bilər.

Şikayətlərdə reflüksün də payı olduğu düşünülürsə, əvvəlcə qidalanma və həyat tərzi vərdişləri tənzimlənir: axşam gec və ağır yeməmək, yeməkdən dərhal sonra uzanmamaq, artıq çəkini atmaq, şikayətləri artıran qida və içkiləri azaltmaq və siqareti tərgitmək. Lazım gəldikdə həkim tövsiyəsi ilə mədə turşuluğunu azaldan dərmanlardan istifadə oluna bilər.

Burun açan (dekongestant) spreylər yalnız qısamüddətli yüngülləşmə üçün istifadə oluna bilər; uzun istifadədə tutulmanı artırır (burun spreyi asılılığı).

Dərman müalicəsinə baxmayaraq davam edən xroniki sinusit və polipdə endoskopik sinus cərrahiyyəsi, hava yolunu nəzərəçarpacaq dərəcədə daraldan septum əyriliyində septoplastika, burun balıqqulaqlarının böyüməsində konxa kiçiltmə, uşaqlarda şikayətlərə səbəb olan böyümüş adenoiddə isə adenoid əməliyyatı (adenoidektomiya) seçimlər sırasında nəzərdən keçirilə bilər.

Evdə nələr etmək olar?

  • Kifayət qədər maye qəbul edin: gün ərzində kifayət qədər su içmək ifrazatın duru qalmasına kömək edir.
  • Burnunuzu yuyun: duzlu su ilə burun yuyulmasını hazır məhlulla və ya qaynadılıb soyudulmuş, yaxud steril su ilə hazırlanmış məhlulla aparın.
  • Otaqdakı rütubətə diqqət edin: çox quru mühitdə rütubəti ölçülü şəkildə artırmaq rahatlıq verə bilər; həddindən artıq rütubət kif yaranmasına səbəb olur.
  • Başınızı bir qədər hündürdə saxlayın: yatarkən başı bir qədər qaldırmaq gecə öskürəyini və reflüksü azalda bilər.
  • Qıcıqlandırıcılardan uzaq durun: siqaret tüstüsü, kəskin qoxular və ətirlər burnu və boğazı qıcıqlandırır.
  • Boğazı təmizləməni azaltmağa çalışın: daim boğazı təmizləmək boğazı daha çox qıcıqlandırır; bunun əvəzinə udqunmaq və ya bir qurtum su içmək kömək edir.

Nə vaxt müraciət etməli?

Burun-udlaq axıntısı uzun müddətdir davam edirsə, boğazı daim təmizləmə və ya öskürək gündəlik həyatınıza və yuxunuza təsir edirsə, burun tutulması, üzdə dolğunluq hissi və ya qoxu hissinin azalması müşayiət edirsə, LOR həkiminə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur. Axıntı burnun yalnız bir tərəfindən gəlirsə, axıntıya və ya bəlğəmə tez-tez qan qarışırsa, udma çətinliyi, boyunda şişkinlik, nəfəs darlığı və ya izah olunmayan çəki itkisi varsa, müayinəni təxirə salmayın. Burun-udlaq axıntısı çox vaxt ciddi xəstəliyin əlaməti deyil; səbəbin bilinməsi düzgün müalicənin seçilməsini asanlaşdırır.

Bu mövzu haqqında daha ətraflı məlumat istəyirsiniz?

Ətraflı məqaləni oxu

Əlaqəli məqalələr

Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır; diaqnoz və müalicə üçün həkiminizə müraciət edin.

Mənbələr
  1. Pratter MR. Chronic upper airway cough syndrome secondary to rhinosinus diseases (previously referred to as postnasal drip syndrome): ACCP evidence-based clinical practice guidelines. Chest 2006;129(1 Suppl):63S-71S. PubMed
  2. Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology 2020;58(Suppl S29):1-464. PubMed
  3. Wise SK, Damask C, Roland LT, et al. International consensus statement on allergy and rhinology: Allergic rhinitis – 2023. Int Forum Allergy Rhinol 2023;13(4):293-859. PubMed
  4. Hellings PW, Klimek L, Cingi C, et al. Non-allergic rhinitis: Position paper of the European Academy of Allergy and Clinical Immunology. Allergy 2017;72(11):1657-1665. PubMed
  5. Lechien JR, Akst LM, Hamdan AL, et al. Evaluation and management of laryngopharyngeal reflux disease: state of the art review. Otolaryngol Head Neck Surg 2019;160(5):762-782. PubMed